السيد ابن طاووس ( مترجم : مبشري )

مقدمه 14

كشف المحجة لثمرة المهجة ( فانوس ) ( فارسي )

تهرانى كتابشناسى شيعه يا تاريخ ادبيات شيعه يا « الذرّيعه » را تصنيف فرمود و در حقيقت در مقابل ناسيوناليسم عربى قيام كرد . علَّامه تهرانى از سال 1911 ميلادى تا 1936 به فراهم آوردن اين دائرة المعارف همّت گماشت و در همان ايام در كنار آن ، كتاب « طبقات الشيعه » را نيز پرداخت ، و آن ، تاريخ رجال شيعى است بر حسب هر قرن . « الذريعه » در حقيقت هم كتابشناسى است هم نسخه شناسى . در اين اثر عظيم موضوع هر كتاب و فصول آن و تاريخ چاپ هر يك و زبانى كه كتاب به آن زبان ترجمه و چاپ شده است ، و هويّت ترجمان آن ، و محل چاپ آن ، و آثار چاپ نشدهء نويسنده كتاب و محل فعلى آن نسخه ، تعيين شده است . از مزاياى مهم « الذرّيعه » نقد احاديث تاريخى است كه بعضى را پذيرفته و بعضى را با دلائل عقلى مردود شناخته است . داستان جزيرة الخضرا ، نمونه اى از اين قبيل است . دورهء « الذرّيعه » تا سال پيش از انقلاب ايران در 29 جلد ، از حرف ( الف ) تا ( ياء ) ، به ترتيب نام كتابهاى شيعه به چاپ رسيد . شش جلد از « طبقات الشيعه » در زمان خود مؤلَّف ارجمند در نجف اشرف به چاپ رسيد و مجلدات مربوط به قرن چهارم تا پايان قرن هشتم براى هر قرن يك جلد از زندگانينامه علماى شيعه به ترتيب حروف الفباء به همّت و پشتكار فرزند گرامى و دانشمند آن علامه گرانقدر ، دكتر علينقى منزوى ، در بيروت چاپ شد و قرن نهم و دهم بوسيله آقاى دكتر منزوى از طرف انتشارات دانشگاه تهران چاپ گرديد و قرن يازدهم اكنون زير چاپ است . ديگر از تأليفات آن فرزانه ، كتاب ( مصفّى المقال ) است كه در 616 ستون ، هر صفحه معادل دو ستون ، با تصحيح و تعليقه‌هاى فرزند دوّم علَّامهء تهرانى ، « احمد منزوى » ، دانشمند كوشا ، چاپ شد . علَّامه حاج آقا بزرگ ، از شاگردان برجستهء مرحوم آخوند خراسانى و حاج ميرزا حسن نورى صاحب « مستدرك » بود و « الذرّيعه » را در مقابل كتاب « كشف الظنون » حاج خليفه كه فهرست كتب عامّه است ، نوشت . بايد توجه داشت كه بر اماميّه ، مدّت سيزده قرن گذشت و با آنكه در هر قرن علماى بىشمار داشت اما هيچ كس بعد از اين نديم ، اين وظيفهء بزرگ و پر ارزش را صورت نسبت كه نام علماى شيعه و آثارشان را ضبط كند . تنها ، همّت مردانه و اطلاعات گسترده و دقيق اين علَّامه بود كه با توفيق و سهم الهى اين امر مهمّ را انجام داد . « الذرّيعه » فرهنگستانى است بزرگ و ارجمند كه براى تنظيم آن ، به سازمانى